© Przemysław Szczuciński. Artykuł udostępniony na licencji CC BY-SA 4.0
Artykuł wpisuje się w nurt studiów ukierunkowanych na poszukiwanie wyjaśnień prawidłowości ekonomiczno-społecznych występujących w rozwoju lokalnym. Celem omawia-nego w nim badania jest zidentyfikowanie zróżnicowania kapitału ludzkiego w gminach woj. lu-buskiego w kontekście jego związku z sytuacją gospodarczą gmin oraz ich statusem administra-cyjnym i położeniem przestrzennym. Badanie zostało oparte na danych Głównego Urzędu Sta-tystycznego za lata 2020–2022, w tym głównie na wynikach Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021. Przeprowadzono analizę skupień z użyciem metody k-średnich, aby uzyskać grupy gmin podobne pod względem kapitału ludzkiego, i przeanalizowano ich skład w odniesieniu do statusu administracyjnego oraz położenia przestrzennego. Następnie za po-mocą metody ANOVA Kruskala-Wallisa sprawdzono, czy sytuacja gospodarcza w wyróżnionych grupach, oceniana na podstawie ich dochodów podatkowych, jest zbliżona czy odmienna.
Wyniki badania wskazują, że zróżnicowanie kapitału ludzkiego w gminach można powiązać z ich statusem administracyjnym i położeniem przestrzennym. Ponadto wykazano, że niejedno-rodność kapitału ludzkiego w gminach pozostaje w związku z ich sytuacją gospodarczą, co znajduje odzwierciedlenie w istotnych różnicach wielkości dochodów podatkowych tych jed-nostek. Uzyskane wyniki przybliżają prawidłowości kształtowania się kapitału ludzkiego w od-miennych pod tym względem grupach gmin, co może stanowić podstawę do dalszych rozważań z tego zakresu i dostosowania strategii zarządzania rozwojem lokalnym.
rozwój lokalny, kapitał ludzki, gmina, dochody podatkowe, metoda k-średnich, analiza skupień
C38, J24, R51, R58
Biedka, W., Herbst, M., Rok, J., Wójcik, P. (2022). The local-level impact of human capital investment within the EU cohesion policy in Poland. Papers in Regional Science, 101(2), 303–325. https://doi.org/10.1111/pirs.12648.
Capello, R. (2011). Location, Regional Growth and Local Development Theories. Aestimum, 58, 1–25. https://doi.org/10.13128/Aestimum-9559.
Conover, W. J., Iman, R. L. (1979). On Multiple-Comparisons Procedures. Los Alamos Scientific Laboratory. https://www.osti.gov/servlets/purl/6057803.
Czerniachowicz, B., Marek, S. (2004). Wybrane problemy rozwoju kapitału ludzkiego. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Czyżewski, A. B., Góralczyk-Modzelewska, M., Saganowska, E., Wojciechowska, M. (2001). Regionalne zróżnicowanie kapitału ludzkiego w Polsce. Główny Urząd Statystyczny.
Dinno, A. (2024). conover.test: Conover-Iman Test of Multiple Comparisons Using Rank Sums. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.conover.test.
Domański, C. (1979). Statystyczne testy nieparametryczne. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
Domański, S. R. (1993). Kapitał ludzki i wzrost gospodarczy. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dyjach, K. (2013). Teorie rozwoju regionalnego wobec zróżnicowań międzyregionalnych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H, Oeconomia, 47(1), 49–59. https://journals.umcs.pl/h/article/view/922.
Filipiak, B. Z., Kogut, M., Szewczuk, A., Zioło, M. (2005). Rozwój lokalny i regionalny. Uwarunkowania, finanse, procedury. Fundacja na rzecz Uniwersytetu Szczecińskiego.
Florczak, W. (2007). Mikro- i makroekonomiczne korzyści związane z kapitałem ludzkim. Ekonomista, 5, 651–673.
Florida, R. (2002). The Rise of the Creative Class. And How It’s Transforming Work, Leisure, Community, & Everyday Life. Basic Books.
Florida, R., Stolarick, K., Mellander, C. (2008). Inside the black box of regional development – human capital, the creative class and tolerance. Journal of Economic Geography, 8(5), 615–649. https://doi.org/10.1093/jeg/lbn023.
Giza-Poleszczuk, A., Marody, M., Rychard, A. (2000). Strategie i system. Polacy w obliczu zmiany społecznej. Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
Gołaczewska-Kaczan, U. (2013). Kapitał ludzki i społeczny – konceptualizacja pojęć, zależności. W: A. Augustyn, H. Ostapowicz (red.), Fundusze europejskie w polityce spójności (s. 33–43). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Gornowicz, M., Wichowska, A. (2017). Struktura demograficzna a dochody gmin województwa war-mińsko-mazurskiego w latach 2010–2014. Społeczeństwo i Ekonomia. Society and Economics, (1), 61–72. https://doi.org/10.15611/sie.2017.1.05.
Hartigan, J. A. (1975). Clustering Algorithms. John Wiley & Sons.
Herbst, M. (red.). (2007). Kapitał ludzki i kapitał społeczny a rozwój regionalny. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Jabłoński, Ł. (2007). Dylematy pomiaru kapitału ludzkiego w kontekście jego roli we wzroście gospodarczym. Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, (741), 53–68.
Jagódka, M., Snarska, M. (2021). The State of Human Capital and Innovativeness of Polish Voivodships in 2004–2018. Sustainability, 13(22), 1–20. https://doi.org/10.3390/su132212620.
Janc, K. (2009). Zróżnicowanie przestrzenne kapitału ludzkiego i społecznego w Polsce. Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego.
Johnson, R. A., Wichern, D. W. (2007). Applied Multivariate Statistical Analysis (wyd. 6). Pearson.
Kamińska, W. (2012). Kapitał ludzki jako czynnik stymulujący rozwój gospodarczy obszarów wiejskich? Przykład województwa świętokrzyskiego. Acta Scientiarum Polonorum Administratio Locorum, 11(3), 109–125. https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/aspal/article/view/4285.
Kata, R., Czudec, A., Zając, D., Zawora, J. (2022). Gospodarka finansowa jednostek samorządu terytorialnego. Wybrane zagadnienia. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Klonowska-Matynia, M. (2023). Delimitacja obszarów wiejskich w województwie wielkopolskim pod względem kapitału ludzkiego w powiązaniu z ich sytuacją społeczno-gospodarczą. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, (66), 61–86. https://doi.org/10.14746/rrpr.2023.66.05.
Knapik, W., Kowalska, M. (red.). (2011). Kapitał ludzki, kulturowy i społeczny a jakość życia mieszkańców obszarów wiejskich województwa małopolskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie.
Kołodziejczyk, D. (2011). Znaczenie kapitału ludzkiego w budowie spójności społeczno-gospodarczej w wymiarze lokalnym (na przykładzie woj. mazowieckiego). Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, (19), 365–373.
Kopczewska, K., Kopczewski, T., Wójcik, P. (2009). Metody ilościowe w R. Aplikacje ekonomiczne i finansowe. CeDeWu.
Korenik, S. (2008). Kapitał ludzki w procesach rozwoju gospodarczego ze szczególnym uwzględnieniem aspektów przestrzennych. Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, (236), 75–82.
Korol, J., Szczuciński, P. (2015). Ocena stanu kapitału ludzkiego w makroregionie północno-zachodnim i jego znaczenia dla wzrostu gospodarczego. W: J. Korol (red.), Problemy gospodarki międzynarodowej, krajowej i regionalnej (s. 28–43). Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kotarski, H. (2013). Kapitał ludzki i kapitał społeczny a rozwój województwa podkarpackiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Kotlińska, J. (2019). Wpływ lokalizacji gminy na wielkość i strukturę jej dochodów podatkowych. W: J. Śmiechowicz, J. Szołno-Koguc (red.), Dochody podatkowe samorządu terytorialnego i czynniki je kształtujące (s. 85–108). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Kruskal, W. H., Wallis, W. A. (1952). Use of Ranks in One-Criterion Variance Analysis. Journal of the American Statistical Association, 47(260), 583–621. http://dx.doi.org/10.1080/01621459.1952.10483441.
Kubiczek, J., Hadasik, B. (2022). The 2021 National Census in Poland – addressing the challenges of a digital census. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 67(11), 12–42. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.1038.
Lewicki, J. (2013). Kapitał ludzki jako czynnik rozwoju lokalnego. Przykład miasta Bielska-Białej i powiatu bielskiego. AT Wydawnictwo.
Łukasiewicz, G. (2005). Metody pomiaru kapitału ludzkiego. Nierówności Społeczne a Wzrost Go-spodarczy, (6), 37–45. https://www.ur.edu.pl/files/ur/import/Zeszyty/zeszyt-6/04_Lukasiewicz_Grzegorz.pdf.
Maechler, M., Rousseeuw, P., Struyf, A., Hubert, M., Hornik, K., Studer, M., Roudier, P., Gonzalez, J., Kozlowski, K., Schubert, E., Murphy, K. (2023). cluster: Finding Groups in Data. Cluster Analysis Extended Rousseeuw et al. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.cluster.
Mamica, Ł. (2001). Kapitał ludzki jako podstawowy element konkurencyjności regionów. Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, (580), 5–24.
Mazurek, P. (2021). Gorzów: Gmina Deszczno stale się rozrasta i jest największą sypialnią Gorzowa. https://gorzow.eska.pl/gorzow-gmina-deszczno-stale-sie-rozrasta-i-jest-najwieksza-sypialnia-gorzowa-audio-aa-Dy8W-voEJ-zSyH.html.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. (b.r.). Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (2023–2024). Pobrane 10 lutego 2024 r. z https://www.rozwojspoleczny.gov.pl/media/112756/Program_FERS_zlozony_w_SFC.docx.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2023, 15 grudnia). Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rol-nej na lata 2023–2027. Pobrane 10 lutego 2024 r. z https://www.gov.pl/web/rolnictwo/dokumenty-ps-wpr.
Miszczak, K. (2012). Dylematy rozwoju regionu ekonomicznego w świetle wyzwań XXI wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Navarro Abarzúa, I. (2005). Human Capital: its definition and scope in the Local and Regional Development. Education Policy Analysis Archives, 13(35), 1–36. https://doi.org/10.14507/epaa.v13n35.2005.
Panek, T. (2009). Statystyczne metody wielowymiarowej analizy porównawczej. Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
Parysek, J. J. (2001). Podstawy gospodarki lokalnej. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Pietrowski, W. (2023). Środki europejskie w gminach w perspektywach finansowych 2007–2013 i 2014–2020. Optimum. Economic Studies, (2), 209–228. https://doi.org/10.15290/oes.2023.02.112.12.
Potoczek, A. (2003). Polityka regionalna i gospodarka przestrzenna. Wydawnictwo TNOiK.
Przygodzki, Z. (2019). Terytorialny wymiar kapitału ludzkiego. Gospodarka Narodowa, (4), 105–130. https://doi.org/10.33119/GN/113513.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1260/2013 z dnia 20 listopada 2013 r. w sprawie statystyk europejskich w dziedzinie demografii (Dz.U. UE L 330/39).
Rusek, T. (2018, 2 listopada). Małe Bobrowice są „bogatsze” od Zielonej Góry i Gorzowa – ogłosiło ministerstwo. Jakim cudem? To nie cud. To... elektrownia. https://plus.gazetalubuska.pl/ar/13631842.
Stanimir, A. (red.). (2006). Analiza danych marketingowych. Problemy, przykłady, zadania. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu.
Szulc, E., Jankiewicz, M. (2022). Statystyczna i ekonometryczna analiza przestrzennych zjawisk ekonomicznych. Metody i zastosowania. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. https://doi.org/10.12775/978-83-231-5045-9.
Tarka, D. (2012). Wpływ metody doboru cech diagnostycznych na wyniki klasyfikacji obiektów na przykładzie danych dotyczących ochrony środowiska. Część 2. Economy and Management, (4), 47–57.
Urząd Statystyczny w Zielonej Górze. (2022). Sytuacja demograficzna województwa lubuskiego w 2021 r. https://zielonagora.stat.gov.pl/publikacje-i-foldery/ludnosc/sytuacja-demograficzna-wojewodztwa-lubuskiego-w-2021-r-,3,6.html.
Ustawa z dnia 13 października 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. 2003 nr 203 poz. 1966).
Walesiak, M., Dudek, A. (2024). clusterSim: Searching for Optimal Clustering Procedure for a Data Set. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.clusterSim.
Walesiak, M., Gatnar, E. (red.). (2009). Statystyczna analiza danych z wykorzystaniem programu R. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wielechowski, M., Cherevyk, D., Czech, K., Kotyza, P., Grzęda, Ł., Smutka, L. (2021). Interdependence between human capital determinants and economic development: K-means regional clustering approach for Czechia and Poland. Entrepreneurial Business and Economics Review, 9(4), 173–194. https://doi.org/10.15678/EBER.2021.090411.
Wilk, J. (2013). Identyfikacja obszarów problemowych i wzrostowych w województwie dolnośląskim w zakresie kapitału ludzkiego. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Research Papers of Wrocław University of Economics, (278), 225–235. https://wir.ue.wroc.pl/info/article/WUTec00dfdaaf1d4ec48331b2a235bebb67/.
Wyszkowska, D., Wyszkowski, A. (2023). Depopulacja i starzenie się ludności – konsekwencje dla finansów gmin w Polsce. Studia Biura Analiz Sejmowych, (3), 27–53. https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2023.23.
